Zonguldak taşkömürü yatağında bir Amerikalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İvan Just

Genel, Haber, Övgün Ahmet Ercan
Haberi paylaşın

Tözlerin (madenlerin) nasıl aranacağına ilişkin bilgileri edinmek üzere, ABD California Stanford Üniversitesi Earth Science Fakültesinde(Yerbilimleri Yetilteyinde) aldığım Maden Yatakları dersinin öğretim üyesi Prof. Dr. İvan Just idi. 1972’de 72 yaşında olan İvan Just yaklaşık tüm yeryüzü ülkelerinde de tözcülük (madencilik) yapmıştı. Uzun boylu, iriyarı, dev gibi bir kişiydi. Bana bir gün sordu,“Ercan, sen nerelisin?”
“Ben Türküm”
“Ooooo… Türkiye’de çok maden aradım. Karadeniz Taş Kömürü işletmelerinde çok çalıştım. Yalnız sizin maden mühendisleri hep yer üstünde otururlardı. Yeraltına inmezlerdi.”
“…”“Türkiye’de çok çeşit mineral var”
“Doğru”
İvan Just’ın son öğretiyi idi o gün. Kürsüye çıktı tüm öğrencilere şunları söyledi.

“Gençler, madencilik çok güç, çok çekinceli bir uğraştır. Size önerim, bir ergenede (maden ocağında) iyi bir aylıkla, sorumlu olarak çalışın ancak o madenin edinicisi olmayın. Çok az madenci kazanır. Çok oynak bir uğraşıdır, güvensiz bir iştir.”

Konuşmasını sürdürdü,
“Madencilik olmadan sanayi olmaz. Amerika çabuk sanayileşen bir ülkedir. Sanayi, işlenmemiş maden yatağını gerekser. Biz, bizde var olanı işletir, var olmayanı dış ülkelerden istediğimiz uygun ederle sağlarız. Eğer, o dış ülke madeni istediğimiz tutardan satmazsa, o ülkedeki yöneticileri değiştiririz. Ötesi, maden satışını engellerse, o ülkenin yöneticilerini değiştiririz. Eğer bu da yetmiyorsa, o ülkeye Amerikan ordusunu yollayarak ele geçirir, madenlerine, tüm yeraltı kaynaklarına da el koyarız. Sanayi açtır bunu yapmak biricik seçeneğimizdir.”

Bunu duyunca tüylerim diken, diken oldu. İşte bu yayılmacı sömürü düzeni, kapitalizm idi.
O yıllarda, yeryüzünde başlıca 10 çok uluslu töz (maden) işletmesi, birçok ülkeden girişimcilerin oluşturduğu çıkar işbirliği, tüm ülkelerdeki tözük tözlerin (metalik madenlerin) arama ile işletme edinimlerinin yüzde 85’ini ellerine geçirmişti. Yatırım, sermaye gücü küçük, orta boy ülkelerin ulusal bütçelerini bile katlayan bu tür çok uluslu işletmeler, gelişmekte olan ülkelere sıvaksal-siyasi ayrıca da akçal (ekonomik) baskı uygulatarak “Ulusalcı Maden Yasalarını”, “Sömürge Yasaları” biçimine dönüştürerek, ülkelerin yeraltı kaynaklarını soymaktaydı. İvan Just’ın dediği gibi 1973 yılında, yeraltı kaynağı sağladığı, tözlerini (madenlerini) kamulaştıran Şili’de Amerika boy göstermişti. Şili’de yurtsever, ulusçu Allende Yönetimini, Amerikan destekli kanlı bir Pinoşe ordu darbesi ile devirip, Amerikan işletmelerinin yeniden Şili töz (maden) yataklarını ellerine geçirme oyunu unutulmayan bir örnekti. Sanayileşen batılı ülkeler, bu soygunu, diğer ülkelerde de kanlı ya da kansız yönetim değiştirmeleri, ülkeye saldırma, ya da yasal düzenlemelerle sürdürmekteydiler. Bu bağlamda, Uluslararası İşletme Tekelleri son 20 yıl içinde 95 ülkenin maden yasalarını yabancı sömürücülerin çıkarı doğrultusunda değiştirmişlerdi. Türkiye’de de 1954 ile 1985, en son da 2004’de güdümlü olarak çıkartılan “Sömürge Töz (maden) Yasaları”, ayrıca 2008 Haziran ayında UEFA Avrupa Futbol Kupasında Türkiye’nin Çek’leri yendiği gün kamutaydan (meclisten) geçirdiği “Sömürge Kayayağı (petrol)Yasası” ile görev bitirilmiştir.

One thought on “Zonguldak taşkömürü yatağında bir Amerikalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İvan Just

Bir cevap yazın